Choroba Parkinsona to obok choroby Alzheimera jedno z najczęściej występujących schorzeń neurodegeneracyjnych. Polega na stopniowej utracie neuronów wytwarzających dopaminę, co prowadzi do problemów z poruszaniem się, sztywnością mięśni oraz zaburzeń postawy. Szacuje się, że w Polsce cierpi na nią około 60-70 tysięcy osób, a liczba ta będzie rosła wraz ze starzeniem się społeczeństwa. Choroba dotyka głównie ludzi po 60. roku życia, ale może pojawić się również u młodszych dorosłych. Choć nie jest w pełni uleczalna, odpowiednie leczenie i rehabilitacja pozwalają pacjentom długo zachować samodzielność.
W poniższym artykule wyjaśniamy, czym jest choroba Parkinsona, jakie są jej objawy i przyczyny, jak przebiega diagnostyka oraz leczenie. Podpowiadamy również, jak na co dzień funkcjonować z chorobą i jakie wsparcie można uzyskać w poradni neurologicznej Belmedica. Pierwszy link w tekście odsyła do polskiego źródła z aktualnymi informacjami medycznymi.
Choroba Parkinsona jest przewlekłym zwyrodnieniem ośrodkowego układu nerwowego. Charakteryzuje się obumieraniem komórek dopaminergicznych w części zbitej istoty czarnej – obszarze mózgu odpowiedzialnym za kontrolę ruchu. Niedobór dopaminy prowadzi do zaburzeń przekazywania sygnałów między neuronami, co wywołuje objawy takie jak spowolnienie ruchów (bradykinezja), drżenie spoczynkowe i sztywność mięśniową. Choroba ma przebieg postępujący. Zmiany w mózgu pojawiają się stopniowo, co sprawia, że symptomy narastają przez wiele lat.
Parkinsonizm jest terminem, który odnosi się do zestawu objawów występujących również w innych schorzeniach, dlatego diagnoza musi być starannie postawiona. W typowej chorobie Parkinsona początek objawów jest jednostronny, a później rozszerza się na drugą stronę. Patologiczne białka (ciałka Lewy’ego) gromadzą się w neuronach, co dodatkowo zaburza ich funkcjonowanie.
Wiele lat przed pojawieniem się pierwszych objawów ruchowych choroby Parkinsona u pacjentów mogą występować tzw. objawy prodromalne. Należą do nich: osłabienie węchu (hiposmia), zaparcia, zaburzenia snu fazy REM, a także obniżenie nastroju czy stany depresyjne. Objawy te nie są specyficzne – pojawiają się również u osób zdrowych – dlatego trudno jest na ich podstawie postawić diagnozę, ale zwiększają czujność lekarzy.
Pełnoobjawowa choroba Parkinsona charakteryzuje się trzema kardynalnymi objawami:
Do innych objawów ruchowych należą drobny, szurający chód, trudności w rozpoczęciu marszu, skracanie kroków, mikrografia (drobne, nieczytelne pismo) oraz maskowata mimika twarzy. Chorzy mają problemy z utrzymaniem równowagi, co zwiększa ryzyko upadków.
Choroba Parkinsona wpływa nie tylko na ruchy, ale także na funkcje poznawcze, emocje i pracę układu autonomicznego. Do ważnych objawów pozaruchowych należą:
Wiele z tych symptomów może mieć większy wpływ na jakość życia chorych niż drżenie czy spowolnienie ruchowe, dlatego w procesie leczenia istotne jest kompleksowe podejście.
Podobnie jak w przypadku innych chorób neurodegeneracyjnych, dokładne przyczyny choroby Parkinsona nie są znane. Uważa się, że schorzenie rozwija się na skutek interakcji między czynnikami genetycznymi a środowiskowymi. Do najważniejszych czynników ryzyka należą:
Ponadto brak aktywności fizycznej, niewłaściwa dieta oraz narażenie na stres mogą przyspieszać pojawienie się objawów. W przypadku rodzinnego występowania choroby warto skonsultować się z neurologiem w celu oceny ryzyka i wczesnego wykrycia pierwszych symptomów.
Choroba Parkinsona prowadzi do stopniowej utraty samodzielności. Nieleczone lub źle kontrolowane objawy zwiększają ryzyko powikłań, takich jak:
Wczesne wprowadzenie leczenia oraz rehabilitacji pomaga ograniczyć te powikłania i utrzymać względną sprawność pacjenta jak najdłużej.
Rozpoznanie choroby Parkinsona opiera się przede wszystkim na szczegółowym wywiadzie i badaniu neurologicznym. Lekarz ocenia obecność bradykinezji oraz co najmniej jednego z trzech dodatkowych objawów: drżenia spoczynkowego, sztywności mięśniowej lub zaburzeń postawy. Diagnoza jest trudna we wczesnej fazie, ponieważ symptomy mogą być subtelne i przypominać naturalne oznaki starzenia się.
Nie istnieje jedno badanie laboratoryjne potwierdzające chorobę. W celu wykluczenia innych schorzeń lekarz może zlecić badania krwi, a także tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny mózgu. Specjalistyczne testy, takie jak scyntygrafia transportera dopaminy (DaT‑SPECT) czy PET, wykorzystuje się w niejasnych przypadkach.
W Centrum Medycznym Belmedica lekarz neurolog:
Wczesna diagnoza pozwala szybciej rozpocząć leczenie i spowolnić postęp choroby.
Leczenie choroby Parkinsona ma charakter objawowy. Celem jest zmniejszenie nasilenia objawów, spowolnienie ich progresji oraz poprawa jakości życia pacjenta. Obejmuje ono farmakoterapię, rehabilitację i wsparcie psychospołeczne.
Najważniejszym lekiem w chorobie Parkinsona jest lewodopa – prekursor dopaminy, który przenika przez barierę krew-mózg i zamienia się w dopaminę. Lewodopę podaje się zwykle razem z inhibitorami dekarboksylazy (karbidopa lub benserazyd), aby zwiększyć dostępność leku w mózgu i zmniejszyć działania niepożądane. Przyjmowanie leku na czczo poprawia jego wchłanianie.
Inne grupy leków to:
W zaawansowanych stadiach choroby, gdy leczenie farmakologiczne przestaje być wystarczające, rozważa się głęboką stymulację mózgu (DBS). Polega ona na wszczepieniu elektrod do określonych obszarów mózgu i podłączeniu ich do generatora impulsów. Zabieg ten łagodzi objawy ruchowe i umożliwia zmniejszenie dawek leków.
Rehabilitacja jest integralną częścią terapii choroby Parkinsona i powinna być prowadzona przez cały okres choroby. Obejmuje ona:
Równie istotna jest edukacja pacjenta i jego rodziny na temat choroby. Specjalista może omówić sposób modyfikacji diety (np. podział białka w posiłkach, aby poprawić wchłanianie leków), zasady przyjmowania leków, a także metody radzenia sobie z zaparciami i utratą apetytu.
Choroba Parkinsona wymaga przystosowania codziennego życia do zmieniających się możliwości pacjenta. Poniższe wskazówki mogą pomóc w zachowaniu samodzielności i dobrego samopoczucia:
W Centrum Medycznym Belmedica pacjenci z objawami parkinsonizmu mogą liczyć na kompleksową opiekę. Lekarze neurolodzy prowadzą szczegółowe konsultacje, podczas których:
Poradnia Belmedica nie dysponuje własnym sprzętem do tomografii komputerowej ani rezonansu magnetycznego. W razie potrzeby neurolog kieruje pacjenta na te badania do innych placówek. Dzięki indywidualnemu podejściu oraz współpracy z różnymi specjalistami pacjenci otrzymują opiekę dostosowaną do etapu choroby.
W większości przypadków choroba Parkinsona nie jest dziedziczna. Jednak występowanie schorzenia w rodzinie zwiększa ryzyko zachorowania, a mutacje niektórych genów, takich jak LRRK2, mogą je wywoływać. Osoby z rodzinną historią choroby powinny pozostawać pod opieką neurologa.
Zanim pojawią się klasyczne objawy ruchowe, mogą wystąpić osłabienie węchu, zaparcia, zaburzenia snu fazy REM oraz obniżenie nastroju. Później występuje spowolnienie ruchowe, drżenie spoczynkowe i sztywność mięśni.
Nie istnieje terapia, która całkowicie wyleczy chorobę Parkinsona. Leczenie koncentruje się na łagodzeniu objawów i spowalnianiu postępu choroby za pomocą leków, rehabilitacji oraz – w zaawansowanych przypadkach – zabiegów chirurgicznych.
Choroba ma charakter przewlekły; większość pacjentów żyje z nią kilkanaście do kilkudziesięciu lat. Średnia długość życia po rozpoznaniu wynosi około 20 lat, zależnie od wieku w chwili rozpoznania, współistniejących chorób oraz jakości opieki.
Najważniejsze jest wspieranie pacjenta w regularnym przyjmowaniu leków i wykonywaniu ćwiczeń, dostosowanie otoczenia w domu (usuwanie przeszkód, montowanie uchwytów), organizowanie pomocy rehabilitacyjnej i logopedycznej, a także zapewnienie mu wsparcia emocjonalnego. Warto korzystać z grup wsparcia i porad psychologa, aby lepiej radzić sobie z wyzwaniami związanymi z opieką.
